ΤΕΙΧΟΣΚΟΠΙΑ

ΤΕΙΧΟΣΚΟΠΙΑ

     Η ενότητα της Ιλιάδας Γ122-244 ονομάζεται τειχοσκοπία. Η λέξη προέρχεται από τα συνθετικά «τείχος» και «σκοπώ». Η ενότητα πήρε αυτή την ονομασία επειδή  η Ελένη παρακολουθεί την προετοιμασία για τη μονομαχία  ανάμεσα στον Πάρη και το Μενέλαο από τα τείχη της Τροίας.

     Η λέξη «τείχος» στην κυριολεξία είναι τα ψηλά και ισχυρά τείχη από μεγάλες πέτρες, που έχτιζαν γύρω από αρχαίες και μεσαιωνικές πόλεις αλλά και από εκτεταμένες περιοχές. Η λέξη όμως χρησιμοποιείται και μεταφορικά: δηλαδή οτιδήποτε μοιάζει με τείχος στη μορφή ή στη λειτουργία (προστατευτικός κλοιός/άρνηση επικοινωνίας ή αποδοχής νέων ιδεών, αντιλήψεων).

  Στο ποίημα π.χ. του Καβάφη «Τείχη», η λέξη «τείχη» χρησιμοποιείται μεταφορικά. Συγκεκριμένα συμβολίζει την άρνηση επικοινωνίας ή αποδοχής νέων ιδεών – αντιλήψεων. Ο ποιητής αναφέρεται στα τείχη της ζωής του (μεταφορικά) καθώς νιώθει μοναξιά, απομόνωση και περιφρόνηση. Αυτό είναι που τον κάνει δυστυχισμένο και απομονωμένο.

   Στις σύγχρονες πόλεις συναντάμε τα καβαφικά τείχη, καθώς οι άνθρωποι πολλές φορές νιώθουν αποξενωμένοι λόγω διαφορετικών κοινωνικών, πολιτικών και θρησκευτικών αντιλήψεων. Η επικοινωνία των ανθρώπων έχει διαβρωθεί λόγω απόστασης, έλλειψης ελεύθερου χρόνου και λόγω της καχυποψίας που επικρατεί στις μέρες μας, μιας και τα δυσάρεστα περιστατικά όλο και πληθαίνουν. Λόγω των οικονομικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι οικογένειες, τα δανεικά δεν μπορούν να ξεπληρωθούν και αυτό οδηγεί σε διχόνοια ανάμεσα στους ανθρώπους. Η κατάσταση αυτή κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται στους εαυτούς τους και να μην καταφέρνουν να ζήσουν και να δράσουν πέρα από τα τείχη που τους περικλείουν.

Το κείμενο έγραψαν οι μαθητές του Β3 :Παπαγεωργίου Ειρήνη-Χριστίνα

                                                          Παρμαξίδης Αλέξης

                                                          Ορφανίδου Άννα

                                                          Τερζάκης Χρήστος

ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΤΡΟΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

 Η ενότητα Γ122-244 της Ιλιάδας ονομάζεται «ΤΕΙΧΟΣΚΟΠΙΑ». Η λέξη «τειχοσκοπία» είναι σύνθετη από τις λέξεις «τείχος» + «σκοπώ» = παρατηρώ .Ο τίτλος δόθηκε στην ενότητα, γιατί η Ελένη και ο Πρίαμος  παρακολουθούν τον αγώνα μεταξύ Μενέλαου και Πάρη  από τα τείχη της Τροίας. H κυριολεκτική σημασία της λέξης «τείχος» είναι: ψηλός και ισχυρός τοίχος από μεγάλες πέτρες, που έχτιζαν γύρω από τις πόλεις αλλά και γύρω από εκτεταμένες περιοχές για προστασία από τους εχθρούς. Η μεταφορική σημασία είναι: οτιδήποτε μοιάζει με τείχος στη μορφή ή στη λειτουργία. «Κυκλώπεια τείχη»: ονομασία που δόθηκε στα γιγαντιαία τείχη των μυκηναϊκών χρόνων, κατασκευασμένα από μεγάλους ακανόνιστους λίθους που συναρμολογούνταν χωρίς συνδετικό υλικό.

  Ο Καβάφης στο ποίημα του «Τείχη» μιλάει για τα τείχη της θλιμμένης ψυχής και της στεναχώριας, που κρατάνε έναν δυστυχισμένο άνθρωπο μακριά από τη χαρά και τους ανθρώπους γύρω του. Ο ποιητής μεταφέρει στον ακροατή μέσα από το ποίημα του τη μεταφορική σημασία της λέξης «τείχη», δηλαδή οτιδήποτε  μοιάζει στη μορφή και την χρήση σαν τείχος.

   Στις μέρες μας συναντάμε τα «Καβαφικά» κυρίως τείχη ,καθώς όλοι έχουμε  κάποτε βρει δυσκολίες στη ζωή μας που ούτε καν τις ξέραμε. Όμως πάντα έχουμε τη δύναμη να τα γκρεμίσουμε .Οι πόλεις δημιουργούν τα τείχη για να προστατευτούν από το κακό και τους εχθρούς  που θέλουν να τους βλάψουν. Έτσι και ο άνθρωπος δημιουργεί τείχη για να προστατευτεί από τους ανθρώπους που θέλουν να τον βλάψουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο .Τέλος, όπως μια πόλη  δεν μπορεί να ζήσει χωρίς τη βοήθεια μιας άλλης , το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους.

Το κείμενο έγραψαν οι μαθήτριες του Β3 : Οντουτόλα Μελίνα

                                                             Ποζατζίδου Ανθή

                                                             Ρεστέμη Ιωάννα

Ο Όμηρος ως ηθογράφος και λογοτέχνης

Ο Όμηρος ως ηθογράφος και λογοτέχνης

    Μελετώντας τη συγκεκριμένη ενότητα, διαπιστώνουμε ότι πράγματι ο Όμηρος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ικανότατος ηθογράφος αλλά και αξιόλογος λογοτέχνης.

    Όσον αφορά το πρώτο, είναι χαρακτηριστική η ευχέρεια που τον διακρίνει στο να σκιαγραφεί τους χαρακτήρες και τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων του. Στη δεδομένη σκηνή βέβαια εννοούμε την Ελένη, τον Πρίαμο και τους υπόλοιπους πολεμιστές που περιγράφονται δια στόματος της Ελένης. Μάλιστα, καταφέρνει να το κάνει πολύ περίτεχνα, αφού μας δίνει τη δυνατότητα να βγάλουμε τα συμπεράσματά μας μέσα από τις πράξεις και τα λόγια τους. Η Ελένη δίνει σαφέστατες περιγραφές για τους πολεμιστές κι έτσι ο Όμηρος πετυχαίνει αποτελεσματικά το στόχο του ως ηθογράφος.

    Όσον αφορά τις ικανότητές του ως λογοτέχνη, είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι το έργο που κρατάμε στα χέρια μας δεν είναι ένα απλό ανάγνωσμα. Η γλώσσα είναι ιδιαίτερα προσεγμένη και το κείμενο έτσι δομημένο που μας δίνει την εντύπωση ότι έχουμε να κάνουμε με ένα δημιούργημα τέχνης.

    Επιπλέον, το έπος μας, όπως και κάθε λογοτεχνικό κείμενο, σκοπό έχει να δημιουργήσει αισθητική απόλαυση στον αναγνώστη κι αυτό ο ποιητής το πετυχαίνει με το παραπάνω. Η πληθώρα των προσώπων, των συναισθημάτων, των ιδεών και των αξιών που προβάλλονται στο κείμενο, όπως επίσης το λογοτεχνικό ύφος του ποιητή, αφού δεν χρησιμοποιεί καθημερινή γλώσσα, μας οδηγούν αβίαστα στο συμπέρασμα ότι ο Όμηρος υπήρξε ένας αξιόλογος λογοτέχνης.

Το κείμενο έγραψαν οι μαθητές του Β3 : Τουρασής Δημήτρης

                                                          Τσακτσαρλής Μιχάλης

                                                          Τσορέκης Κωνσταντίνος

                                                          Χατζόπουλος Απόστολος

Ο Όμηρος ως ηθογράφος και λογοτέχνης

«Ο Όμηρος ως ηθογράφος και λογοτέχνης »

    Ο Όμηρος χαρακτηρίζεται και αποκαλείται πολύ ικανός ηθογράφος και λογοτέχνης,  γιατί μπορεί να χαρακτηρίζει τον κάθε άνθρωπο και να σχολιάζει τους ήρωες για την κάθε πράξη τους. Επίσης ο Όμηρος ηθογραφεί τον κάθε ήρωα ανάλογα με τις πράξεις του και την προσωπικότητα του. Γι΄αυτό το λόγο του αποδίδονται αυτοί οι χαρακτηρισμοί, καθώς και για το ότι ο ίδιος δεν περιγράφει άμεσα το χαρακτήρα του κάθε ήρωα  αλλά πρέπει εμείς να τον καταλάβουμε από σχόλια που κάνει. Δηλαδή δεν γίνεται αναλυτικός και αφήνει να εννοηθούν κάποια γνωρίσματα  των ηρώων.

     Ο Όμηρος είναι ένας μεγάλος λογοτέχνης και επίσης μπορεί να χαρακτηριστεί με αυτά τα επίθετα γιατί έχει γράψει δυο επικά βιβλία που αυτό σημαίνει ότι για να γράψει αυτά τα μεγάλα βιβλία πρέπει να είχε έμπνευση. Χρησιμοποιεί ομηρικές τεχνικές για να δώσει έμφαση στα γεγονότα που περιγράφει.

Το κείμενο έγραψαν οι μαθήτριες του Β3 : Καζάκου Μαρία

                                                             Λιάκου Στέλλα

                                                             Μήτσογλου Σταυρούλα

Ο ΟΜΗΡΟΣ ΩΣ ΗΘΟΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΣ

Ο Όμηρος ήταν αρχαίος έλληνας επικός ποιητής. Με αυτόν αρχίζει η έντεχνη ελληνική και ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Τα έπη του έχουν αρχή, μέση και τέλος και με τα διάφορα επεισόδια κρατά το ενδιαφέρον του ακροατή μέχρι το τέλος. Η διήγησή του είναι ήρεμη και ευγενής και η αφήγησή του ποτέ δε γίνεται χυδαία. Ο Όμηρος παρουσιάζει τους ήρωες από πολλές οπτικές γωνίες και μέσα από τις συζητήσεις τους, έτσι ώστε να διακρίνουμε το ήθος και τον χαρακτήρα για κάθε πρόσωπο στο έργο του. Όπως η ζωή των ηρώων του είναι απλή, έτσι και η γλώσσα του ποιητή είναι απλή και παρουσιάζει την καθημερινότητά τους. Έχει τόσο λεκτικό πλούτο στο έργο του, όσο κανένα άλλο ποίημα ή κείμενο. Αυτό τον κάνει έναν σπουδαίο ποιητή.

 Το κείμενο έγραψαν οι μαθήτριες του Β4:ΕΙΡΗΝΗ ΠΕΪΟΥ
                                                                    ΕΛΕΑΝΝΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΟΥ

Η ΩΡΑΙΑ ΕΛΕΝΗ

«Η ωραία Ελένη, πηγή έμπνευσης αλλά και πρόσωπο αμφιλεγόμενο»

   Η ωραία Ελένη υπήρξε πηγή έμπνευσης για πολλούς συγγραφείς και όλοι  είχαν σχηματίσει γι΄αυτήν τη δικιά τους, θετική ή αρνητική γνώμη.

   Όλοι ανεξαιρέτως οι συγγραφείς που έγραψαν γι΄αυτήν θαύμαζαν την ομορφιά της.Την θεωρούσαν πρότυπο ομορφιάς για εκείνη την εποχή. Από αυτήν εμπνεύστηκαν πολλοί όπως ο Στησίχορος, ο Ευριπίδης, ο Όμηρος, ο Σεφέρης και ο Ρίτσος.

   Μερικοί είχαν την γνώμη ότι αυτή ευθυνόταν για την καταστροφή των Τρώων και την αποκαλούσαν σκύλα, προδότρα, κακούργα και φριχτή, γιατί πάτησε την τιμή του Μενέλαου. Όμως υπήρχε και αντίθετη άποψη, η οποία έλεγε ότι η Ελένη ήταν η πιο ωραία γυναίκα από όλες τις άλλες και δικαιολογημένα έγινε ένας πόλεμος για χάρη της.

     Σύμφωνα με τον Όμηρο ήταν καλοσυνάτη, νοικοκυρά(«την ήβρεν οπού ύφαινε διπλό μεγάλο υφάδι») και ευαίσθητη (« θερμά τα δάκρυα της κυλούσαν»). Επίσης η Ελένη στην Ιλιάδα αυτοταπεινώνεται (με το επίθετο «κυνώπις»: και ανδράδελφον, έναν καιρό , εγώ τον είχα η σκύλα!») και νιώθει υπεύθυνη για ό,τι έχει συμβεί («Κάλλιο να είχα σκοτωθεί, παρά να φύγω οϊμένα…αλλ’έζησα  να φθείρεται στα κλαύματα η ζωή μου. Ο Όμηρος τη χαρακτηρίζει καλλίκομον(ομορφομαλλούσα), καλλιπάρηον (ομορφοπρόσωπη),  λευκώλενον (ασπροχέρα), τανύπεπλον (ομορφοντυμένη)  κ.α. αλλά και ριγεδανήν(φρικτή),γιατί προκάλεσε τον αφανισμό πολλών ηρώων. Για τον ίδιο λόγο ο Αισχύλος παρετυμολογεί το όνομα της και την αποκαλεί ελεύναν,έλανδρον,ελέπτολιν(καταστροφή για τα καράβια,τους άνδρες και τις πολιτείες).

    Τελικά, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν όντως η ωραία Ελένη ευθυνόταν για όσα έγιναν γιατί υπάρχουν διαφορετικές απόψεις.

Το κείμενο έγραψαν οι μαθητές του Β3 :Καράογλου Ιωάννα

                                                         Παπαδοπούλου Αναστασία

                                                         Παπαδοπούλου Σταυρίνα

ΤΑ ΤΕΙΧΗ

ΤΑ ΤΕΙΧΗ

View more presentations from mariaxatzi.

Ο ΟΜΗΡΟΣ ΩΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΣ

Ο ΟΜΗΡΟΣ ΩΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΣ

View more presentations from mariaxatzi.

Η ΩΡΑΙΑ ΕΛΕΝΗ

Η ΩΡΑΙΑ ΕΛΕΝΗ

View more presentations from mariaxatzi.

TA TEIXH

TA TEIXH

View more presentations from mariaxatzi.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΗΣ ΟΜΗΡΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Η κοινωνική θέση της γυναίκας στην Ομηρική εποχή ήταν υποβιβασμένη σε σχέση με τους άντρες. Σε αντίθεση με τη σημερινή εποχή, οι γυναίκες έπρεπε να μένουν σε ειδικά διαμερίσματα μέσα στο σπίτι κάνοντας συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως να υφαίνουν στον αργαλειό και στη ρόκα και να δίνουν εντολές στις παρακόρες. Για να βγουν έξω από τους συγκεκριμένους γυναικείους θαλάμους (γυναικωνίτες) έπρεπε να είναι υπό τη συνοδεία των παρακορών ή για να βγουν τελείως από το παλάτι έπρεπε να συνοδεύονται τουλάχιστον από έναν άνδρα. Αλλά, δεν ήταν απαγορευμένο να εμφανιστούν ενώπιον των ανδρών και να συνομιλούν μαζί τους.
Το πρότυπο της ιδανικής γυναίκας στην Ομηρική εποχή ήταν: σεμνή, με χάρη, τέλεια οικοδέσποινα, καταδεκτική, αξιοπρεπής, με επιβλητικότητα, πολύτιμος σύμβουλος(ικανή να δίνει συμβουλές και να βοηθάει τον σύζυγο της στις δύσκολες καταστάσεις στον οποίο δείχνει αγάπη και σεβασμό), υπομονετική και σταθερή, όμορφη, ευγενική, στοργική και αφοσιωμένη. Να κάνει με φροντίδα τις δουλείες του σπιτιού(μαγείρεμα, πλύσιμο ρούχων ή αν ήταν αρχόντισσα να ασχολείται με τον αργαλειό, τη ρόκα, να δίνει οδηγίες στις παρακόρες κ.α). Η ιδανική γυναίκα φρόντιζε να έχει ωραία κόμη και επιβλητικά, κομψά ενδύματα. Να έχει προικιά, δική της γνώμη, να είναι εργατική και να έχει καλή παρουσία.

Το κείμενο έγραψαν οι μαθήτριες του Β3 : Λούστη Αθηνά,
Παπαδοπούλου Θεοφανία,
Στόκα Έλενα,
Τσέλα Σεγκούσε

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΔΑ ΤΟΥ 21ου αι.

Οι γυναίκες σε όλες τις εποχές φροντίζουν την εξωτερική τους εμφάνιση (περιποίηση μαλλιών, εκθαμβωτικά ενδύματα) έτσι ώστε να ελκύουν το αντίθετο φύλο.
Κάποιες διαφορές ωστόσο είναι ότι οι γυναίκες της Ομηρικής εποχής δεν είχαν δικαίωμα ψήφου, ενώ η Ελληνίδα του 21ου αιώνα όχι μόνο μπορεί να ψηφήσει αλλά μπορεί και η ίδια να βάλει υποψηφιότητα.
Όπως είναι γνωστό, οι γυναίκες στην Ομηρική εποχή είχαν περιορισμένες εξόδους (στις οποίες ήταν συνοδευόμενες από κάποιον άνδρα), δικαιώματα και ασχολίες σε αντίθεση με τους άνδρες. Στις μέρες μας υπάρχει μια ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα (στις περισσότερες τουλάχιστον χώρες) δηλαδή οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να εργάζονται έτσι ώστε να στέκονται στα πόδια τους, να στηρίζουν τις οικογένειές τους και να νιώθουν ανεξάρτητες. Ένας άλλος τομέας στον οποίο έχουν εξελιχθεί οι γυναίκες είναι και η μόρφωση.



Το κείμενο έγραψαν οι μαθήτριες του Β3:Λούστη Αθηνά,
Παπαδοπούλου Θεοφανία,
Στόκα Έλενα,
Τσέλα Σεγκούσε

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΙΛΙΑΔΑ
Α 1-53
Οι εργασίες να αποσταλούν ηλεκτρονικά.

1) Ποια θέση είχε ο Αγαμέμνονας στο στρατό των Αχαιών; Αφού αντλήσετε πληροφορίες από τη μυθολογία να εξηγήσετε γιατί είχε αυτή τη θέση.
Απάντηση:

2) Να εξηγήσετε γιατί ο Αγαμέμνονας διαπράττει ύβρη.
Απάντηση:

3) «θείος» Αχιλλέας: Αφού εξηγήσετε τον όρο τυπικό επίθετο να βρείτε άλλα τυπικά επίθετα που υπάρχουν στην ενότητα.
Απάντηση:

4)Ποια τα δομικά μέρη του ικετευτικού λόγου του Χρύση;

Απάντηση:


ΚΕΙΜΕΝΟ

Ψάλλε, θεά, τὸν τρομερὸν θυμὸν τοῦ Ἀχιλλέως,
πῶς ἔγινε στοὺς Ἀχαιοὺς ἀρχὴ πολλῶν δακρύων·
ποὺ ἀνδράγαθες ροβόλησε πολλὲς ψυχὲς στὸν Ἅδη
ἡοώων, κι ἔδωκεν αὐτοὺς ἁρπάγματα τῶν σκύλων
καὶ τῶν ὀρνέων - καὶ ἡ βουλὴ γενόνταν τοῦ Κρονίδη,
ἀπ’ ὅτ’ ἐφιλονίκησαν κι ἐχωρισθῆκαν πρῶτα
ὁ Ἀτρείδης, ἄρχος τῶν ἀνδρῶν, καὶ ὁ θεῖος Ἀχιλλέας.
Καὶ ἀπ’ τοὺς θεοὺς ποιός ἄναψε τὴν ἔχθραν μεταξύ τους
Ὁ Ἀπόλλων, ὅπου ὀργίσθηκε τοῦ Ἀτρείδη βασιλέως
κι ἔφερε λώβαν στὸν στρατὸν ποὺ ἐθέριζε τὰ πλήθη,
ὅτι τοῦ ἐκαταφρόνεσε τὸν Χρύσην ἱερέα.
Στῶν Ἀχαιῶν τὰ γρήγορα καράβια τοῦτος ἦλθε,
μὲ λύτρα πλουσιοπάροχα τὴν κόρη του νὰ λύση·
στὸ χρυσὸ σκῆπτρο τυλικτὸ τοῦ Φοίβου τὸ στεφάνι
ἐκράτει, καὶ τοὺς Ἀχαιοὺς παρακαλοῦσεν ὅλους:
«῏Ω γενναιόκαρδοι Ἀχαιοί, ὦ βασιλεῖς Ἀτρεῖδες,
τοῦ ᾽Ολύμπου ἄς, κάμουν οἱ θεοί, τὴν πόλη τοῦ Πριάμου
ἀφοῦ πορθήσετ᾽, εὐτυχεῖς νὰ πᾶτε στὴν πατρίδα
ἀλλ’ ἀποδώσετε σ’ ἐμὲ τὴν ποθητήν μου κόρην,
δεχθῆτε αὐτὰ τὰ λύτρα της, ἂν τὸν υἱὸν τοῦ Δία
τὸν μακροβόλον τοξευτὴν ᾽Απόλλωνα εὐλαβῆσθε».
Ὅλοι ἀλαλάξαν οἱ ᾽Αχαιοί, κι εἷπαν τὸν ἱερέα
νὰ σεβασθοῦν καὶ τὰ λαμπρὰ λύτρα δεκτὰ νὰ γίνουν
μόνος ὁ Ἀγαμέμνονας δὲν τό ᾽στεργεν ὁ Ἀτρείδης,
ἀλλὰ κακὰ τὸν ἔδιωχνε καὶ βαρὺν λόγον εἶπε:
«Μὴ σ’ ἀπαντήσω, γέροντα, σιμὰ στὰ κοῖλα πλοῖα
ἤ τώρα ἐδῶ ν’ ἀργοπορῆς ἢ πάλιν νὰ γυρίσης
καὶ μὴ θαρρεύης στοῦ θεοῦ τὸ σκῆπτρο καὶ τὸ στέμμα.
Αὐτὴν δὲν θ’ ἀπολύσω ἐγώ· τὸ γῆρας θὰ τὴν ἔβρη
στὸ Ἄργος μὲς στὸ σπίτι μου μακρὰν ἀπ’ τὴν πατρίδα
νὰ ὑφαίνη αὐτοῦ καὶ σύντροφον τῆς κλίνης νὰ τὴν ἔχω,
Μὴ μ’ ἐρεθίζης, σύρ’ εὐθὺς ἂν θέλης νὰ μὴν πάθης.
Τὸν λόγον του ἐφοβήθηκε καὶ ὑπάκουσεν ὁ γέρος·
τὴν ἄκραν πῆρε σιωπηλὸς τῆς ἠχερῆς θαλάσσης
καὶ ὅταν εὑρέθη ἀνάμερα, τὸν γόνον τῆς ὡραίας
Λητοῦς μέγαν Ἀπόλλωνα, θερμὰ παρακαλοῦσε:
«Ἄκουσέ με, ἀργυρότοξε, τῆς Χρύσης καὶ τῆς θείας
Κίλλας προστάτη, κύριε στὴν Τένεδο, Σμινθέα,
ἐὰν σοῦ ἔκτισα ναὸν νὰ χαίρεται ἡ καρδιά σου,
ἐὰν ποτὲ σοῦ ἔκαψα μεριὰ καλοθρεμμένα
ταύρων κι ἐρίφων, τοῦτον μου τὸν πόθον τελείωσέ μου·
τὰ βέλη σου στοὺς Δαναοὺς τὰ δάκρυά μου ἂς πλερώσουν».
Εὐχήθη καὶ ὡς τὸν ἄκουσεν ὁ Φοῖβος ὁ Ἀπόλλων,
κατέβη ἀπὸ τὲς κορυφὲς τοῦ Ὀλύμπου θυμωμένος,
μὲ τόξον καὶ μ’ ὁλόκλειστην φᾳρέτραν εἰς τοὺς ὤμους.
᾽Εβρόντησαν ἐπάνω του τὰ βέλη ὡς ἐκινήθη
ὁ χολωμένος καὶ ὥμοιαζε τὴν νύκτα, ὡς προχωροῦσε.
Τῶν πλοίων κάθισε ἄντικρυ καὶ ἀπόλυσε τὸ βέλος
καὶ ἀχὸς ἐβγῆκε τρομερὸς ἀπ’ τ’ ἀσημένιο τόξο·
καὶ ἀφοῦ τοὺς σκύλους ἔπληξε καὶ τὰ μουλάρια πρῶτα,
εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἔριχνε τὰ πικροφόρ’ ἀκόντια
ἀδιάκοπα· καὶ τῶν νεκρῶν παντοῦ πυρὲς ἐκαῖαν.

ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ ΠΡΟΟΙΜΙΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ

Έπη (ή επική ποίηση) : πολύστιχα αφηγηματικά ποιήματα με ηρωικό χαρακτήρα.

Ιλιάδα κ Οδύσσεια : τα αρχαιότερα έπη της ευρωπαϊκής  λογοτεχνίας. Συντέθηκαν στο δεύτερο μισό του 8^ου αι.πΧ. Πρώτα η Ιλιάδα (γύρω στο 750 π.Χ) και μετά η Οδύσσεια. Η Ιλιάδα (15.693 στίχοι ) είναι μεγαλύτερη από την Οδύσσεια κατά 3.500 στίχους. Χωρίζεται κι αυτή σε 24 ραψωδίες, τις οποίες δηλώνουμε με ένα κεφαλαίο γράμμα.

    Ο Τρωικός πόλεμος, στον οποίο αναφέρεται η Ιλιάδα έγινε στο τέλος της Μυκηναϊκής εποχής (12^ος αι. πΧ), δηλ.4 αιώνες πριν την εποχή σύνθεσης της Ιλιάδας. Συνεπώς, ο ποιητής αγνοεί πολλά στοιχεία της τότε εποχής και τα συμπληρώνει με στοιχεία που αφορούν τη δική του εποχή (τη Γεωμετρική). Έχουμε έτσι τους αναχρονισμούς.  

Άρα, η ιλιαδική  πραγματικότητα είναι μια σύνθεση στοιχείων ιστορικών ( της μυκηναϊκής αλλά και της γεωμετρικής εποχής ) και φανταστικών , αφού το έπος είναι πρωτίστως ποίηση και στόχος του ήταν μάλλον να τέρψει παρά να πληροφορήσει. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την Ιλιάδα ως ιστορικό σύγγραμμα.

Θέμα της Ιλιάδας: η «μηνις» (=θυμός, οργή) του Αχιλλέα με τον αρχιστράτηγο των Αχαιών Αγαμέμνονα με αφορμή τη μοιρασιά λαφύρων. Η λέξη «μηνις» είναι και η πρώτη λέξη του έπους. Ο θυμός αυτός έχει ως αποτέλεσμα την αποχώρηση του Αχιλλέα από τον πόλεμο και τις ήττες των Αχαιών. Θα επιστρέψει όμως αργότερα. Αυτά συμβαίνουν κατά το 10^ο έτος του πολέμου και διαρκούν 51 ημέρες, οι οποίες αποτελούν το χρονικό παρόν του έπους.

Περιεχόμενο της Ιλιάδας: ο 10χρονος Τρωικός πόλεμος, που παρουσιάζεται μέσα από αναφορές στο παρελθόν, αναδρομές, εγκιβωτισμούς αλλά και προαναγγελίες για το μέλλον.

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ ΚΑΙ ΙΛΙΑΔΑΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ 1.     Ως προς το θέμα: -ναυτικό παραμύθι σε παράξενους τόπους με εξωπραγματικά όντα -κλίμα ειρηνικό 2. Ως προς την πολιτική και κοινωνική οργάνωση: -ο θεσμός της βασιλείας παρακμάζει -ήρωες όλων των κοινωνικών στρωμάτων -εμφανίζονται πολιτικά σώματα που έχουν αποφασιστικό ρόλο δίπλα στο βασιλιά (π.χ γερουσία Φαιάκων, συνέλευση Ιθακησίων) -μετάβαση σε μια νεότερη εποχή 3. Ως προς τους θεούς: -καθιερώνεται στον Όλυμπο κάποια ηθική τάξη -έχουν πάθη αλλά όχι τόσο πρωτόγονα 4. Ως προς τους ήρωες: -Οδυσσέας: καρτερικός, επίμονος, έξυπνος, στηρίζεται περισσότερο στο μυαλό του 5.Ως προς το ύφος: -αφηγηματικό

ΙΛΙΑΔΑ -ηρωική δράση σ’έναν πραγματικό κόσμο -κλίμα πολεμικό -ακμή του θεσμού της βασιλείας -κλειστή αριστοκρατική τάξη -στις στρατιωτικές συνελεύσεις οι απλοί στρατιώτες μόνο ακούνε κι επευφημούν. Όταν διαφωνούν τιμωρούνται(βλ. Θερσίτης Β΄) -παλαιότερη εποχή -εγωιστές και άδικοι -έχουν πρωτογονική εκρηκτικότητα -Αχιλλέας: ορμητικός, με έλλειψη μέτρου, στηρίζεται περισσότερο στη μυική του δύναμη δραματικά πυκνό

Όλα αυτά εξηγούν γιατί πιστεύουμε ότι την Ιλιάδα την έγραψε ο Όμηρος στα νιάτα του ενώ η Οδύσσεια είναι το έργο των γηρατειών.

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΕΠΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Αναδρομική αφήγηση: Είναι η αφήγηση που περιλαμβάνει γεγονότα προγενέστερα από το σημείο της ιστορίας στο οποίο βρίσκεται ο αφηγητής.

Αναχρονισμός: Είναι η τοποθέτηση συνηθειών, καταστάσεων, τρόπων κ.λ.π της εποχής του ποιητή στη μακρινή εποχή της υπόθεσης του έπους.

Ανθρωποκεντρισμός: Η θεωρία που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι το σημαντικότερο ον του σύμπαντος, το κέντρο και ο σκοπός του κόσμου, ότι όλα πρέπει να γίνονται για το καλό του.

Ανθρωπομορφισμός: Η απόδοση ανθρώπινων γνωρισμάτων στους θεούς (στη μορφή και στη συμπεριφορά).

Αριστεία : Η ξεχωριστή ανδρεία που επιδεικνύει ένας πολεμιστής στη διάρκεια της μάχης. Ατομικά κατορθώματα, στα οποία ο ποιητής δίνει θριαμβική διάσταση, για να δημιουργήσει θαυμασμό για τον πολεμιστή.

Άστοχα ερωτήματα : Τα ερωτήματα που δεν  «στοχεύουν» στη διερεύνηση της αλήθειας με  την αναμονή μιας απάντησης  αλλά απορρίπτονται ένα ένα, για να διατυπωθεί στο τέλος με έμφαση η αλήθεια.

Άτη – ύβρη – νέμεση – τίση : Άτη είναι η τύφλωση του νου που οδηγεί τον άνθρωπο στην ύβρη, δηλαδή στην αλαζονική και ασεβή συμπεριφορά του απέναντι στους θεούς, στο ξεπέρασμα του ανθρώπινου μέτρου, που οδηγεί στην αναμέτρηση με το θείο, στην ασέβεια και στην ανυπακοή προς τις εντολές των θεών. Η ύβρη φέρνει τη νέμεση, την οργή των θεών. Τίση είναι η εκδίκηση των θεών, οι συμφορές που στέλνουν στους ανθρώπους ως τιμωρία για την υβριστική συμπεριφορά τους.

Αυτοδικία: η αυθαίρετη τιμωρία του δράστη από τον παθόντα. Σ’ αυτή δεν ήταν αντίθετοι ούτε οι θεοί.

Εγκιβωτισμός: Η μετακίνηση ενός μεγάλου τμήματος της ιστορίας από την αρχή στη μέση της αφήγησης, με μορφή αναδρομικής αφήγησης, που την κάνει ένα πρόσωπο του έργου.

Επική ειρωνεία: Μία τεχνική στην πλοκή του μύθου, που παρουσιάζει κάποιον ήρωα να αγνοεί την αλήθεια, την οποία όμως γνωρίζουν άλλα πρόσωπα του έργου και κυρίως οι ακροατές ή αναγνώστες.

Ενανθρώπιση – επιφάνεια: Ενανθρώπιση ονομάζουμε την εμφάνιση των θεών στους ανθρώπους όχι με την κανονική θεϊκή μορφή τους αλλά με τη μορφή ανθρώπου και χωρίς να γίνει αντιληπτή η θεϊκή ιδιότητά τους. Επιφάνεια ονομάζουμε την  εμφάνιση των θεών με τρόπο που κάνει αντιληπτή τη θεϊκή ιδιότητά τους.

Ηθογράφηση: Είναι η περιγραφή και αξιολόγηση του ήθους  – του χαρακτήρα ενός πρόσωπου. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί δύο βασικές μεθόδους ηθογράφησης: α) τη μέθοδο της άμεσης έκθεσης: ο ίδιος  ο ποιητής δίνει χαρακτηρισμούς του ήρωα, περιορίζοντας έτσι τη δυνατότητα του αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. β) τη δραματική μέθοδο: ο ποιητής αφήνει να διαφανούν οι χαρακτήρες των ηρώων μέσα από όσα κάνουν και όσα λένε οι ίδιοι οι ήρωες. Έτσι ο αναγνώστης σχηματίζει τη δική του γνώμη για το χαρακτήρα τους.

Ικεσία: Είναι η θερμή παράκληση, συνήθως για παροχή βοήθειας ή προστασίας. Η συνηθισμένη στάση ικεσίας ήταν να προσπέσει ο ικέτης στα γόνατα και με το ένα χέρι να αγγίξει το γόνατο του ικετευόμενου και με το άλλο το πιγούνι του, εφόσον ο ικετευόμενος ήταν άντρας. Ο ικετευόμενος ήταν δεσμευμένος να εισακούσει  τον ικέτη. 

Νόμος των τριών(Λογοτεχνική τεχνική που συναντάμε και σε άλλα λογοτεχνικά είδη και κυρίως τη δημοτική ποίηση): Ο ποιητής αναφέρεται σε τρία στοιχεία, αφήνοντας για το τέλος το πιο σημαντικό, σύμφωνα με τον αυξητικό νόμο του τρίτου και καλύτερου.

Οικονομία: Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνει και παρουσιάζει ο συγγραφέας τα επιμέρους στοιχεία που συγκροτούν την πλοκή του έπους, ώστε αυτά να οδηγούν λογικά και αβίαστα στην προώθηση της δράσης και τη λύση.

Ομηρική παρομοίωση: Διεξοδική και πολύστιχη παρομοίωση. Συνήθως παρομοιάζει ενέργειες των ανθρώπων με φαινόμενα και στοιχεία της φύσης. Έχει τα εξής μέρη: α) αναφορικό μέρος (η εικόνα) που συνήθως εισάγεται με τις λέξεις: σαν, όπως, πώς, καθώς….. β) δεικτικό μέρος ( η αφήγηση) που συνήθως εισάγεται με τις λέξεις: έτσι, όμοια, παρόμοια…. γ) κοινός όρος ανάμεσα στην εικόνα και στην αφήγηση.

Προοικονομία: Η φροντίδα του  συγγραφέα να προετοιμάσει από πριν για όσα θα ακολουθήσουν. Η εκ των προτέρων νύξη για γεγονότα ή καταστάσεις που θα υπάρξουν αργότερα.

Ρητορική ερώτηση: Η ερωτηματική πρόταση  η οποία διατυπώνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να ισοδυναμεί με πρόταση  κρίσης και να κρύβει μέσα της  την απάντηση.

Τυπικά  θέματα  - τυπικοί στίχοι: θέματα ή στοίχοι που επαναλαμβάνονται στερεότυπα αυτούσιοι ή ελαφρά αλλαγμένοι (ο ρόλος τους ήταν πρακτικός: διευκόλυναν την απομνημονευτική διαδικασία των αοιδών).

Υστεροφημία: Η φήμη που συνοδεύει το όνομα κάποιου ανθρώπου και μετά το θάνατό του. Στην  Ομηρική εποχή θεωρούνταν σπουδαίο  ιδανικό και οι άνθρωποι αγωνίζονταν να την κατακτήσουν με πράξεις ηρωικές.